Seeing What Others Don't: The Remarkable Ways We Gain Insights

Seeing What Others Don't: The Remarkable Ways We Gain Insights Gary Klein (Nicholas Brealey Publishing, 2014, ~288 หน้า) อะไรทำให้ แฮร์รี มาร์โคโพลอส มองออกว่าเบอร์นี เมดอฟฟ์กำลังโกง ในขณะที่คนทั้งวงการมองไม่ออก นายแพทย์ไมเคิล ก็อตต์ลีบ ตรวจจับและระบุการระบาดของโรคเอดส์จากคนไข้ของตัวเองได้อย่างไร และนักดับไฟป่าคนหนึ่งรู้ได้อย่างไรว่าการจุดไฟอีกกองจะช่วยชีวิตเขาแทนที่จะฆ่าเขา แกรี ไคลน์ นักจิตวิทยาการรู้คิด (cognitive psychologist) ชี้ว่าเรารู้เรื่องการค้นพบเชิงลึก (insight) น้อยมาก ทั้งที่รู้ว่ามันเกิดขึ้นเมื่อไร เพราะอะไร หรืออะไรขวางมันไว้ ทั้งที่มันคือสิ่งที่เปลี่ยนโลกได้ในระดับเดียวกับที่ดาร์วินเข้าใจกลไกวิวัฒนาการ หรือวัตสันและคริกไขโครงสร้างดีเอ็นเอ และเป็นสิ่งที่เราต้องใช้กับเรื่องน่าหงุดหงิดในชีวิตประจำวันด้วยเช่นกัน ไคลน์เป็นนักสังเกตคนในสภาพแวดล้อมจริง ทั้งนักวิทยาศาสตร์ นักธุรกิจ นักดับเพลิง ตำรวจ ทหาร ครอบครัว เพื่อน และตัวเขาเอง แล้วใช้เรื่องเล่าหลากหลายมาส่องให้เห็นว่าการค้นพบเชิงลึกคืออะไรและเกิดขึ้นได้อย่างไร ประเด็นที่แสบที่สุดคือ องค์กรจำนวนมากออกแบบระบบเพื่อลดความผิดพลาด แล้วบังเอิญฆ่าความคิดใหม่ไปพร้อมกัน How did Harry Markopolos see through Bernie Madoff when an entire industry didn't? How did Dr Michael Gottlieb pick out the AIDS epidemic from his own caseload? How did a smokejumper work out that lighting a second fire would save his life rather than end it? Gary Klein's point is that insights change the world — Darwin on how evolution actually works, Watson and Crick on the shape of DNA — and that we also need smaller ones to get through the things that frustrate and confuse us daily, yet we know remarkably little about when they come, why, or what blocks them. A cognitive psychologist and a patient observer of people in their real settings — scientists, businesspeople, firefighters, police, soldiers, families, friends, himself — Klein builds his account from a wide range of stories rather than lab abstractions. The sharpest turn is organisational: the same procedures institutions install to reduce error tend, quietly, to shut down the noticing that insight depends on.